නොසලකා හරින්න එපා! ජීවිතේ බේරගන්න ඕන නම් මේ ටික අනිවාර්යයෙන් කියවන්න.

රටම ලෙඩ කරන 'නිහඬ මරුවා': 2025 නවතම වාර්තා හෙළිකරන බියකරු ඇත්ත මෙන්න

(The Silent Epidemic: What New 2025 Reports Reveal About Sri Lanka's Mental Health Crisis)

"මට මහන්සියි..." මේ දිනවල අපට නිතරම ඇසෙන වචනයකි. නමුත් මෙය හුදෙක් කායික මහන්සියක් පමණක්ද? නැත. ශ්‍රී ලංකාවේ වත්මන් ආර්ථික හා සමාජීය අර්බුදය, නිහඬ වසංගතයක් ලෙස අපගේ මානසික සෞඛ්‍යය (Mental Health) බිලිගනිමින් සිටී. මෙය අපගේ අනුමානයක් නොවේ; සංඛ්‍යාලේඛන සාක්ෂි දරන බිහිසුණු යථාර්ථයයි.

1. ඉලක්කම් බොරු නොකියයි: කුමක්ද මේ අලුත්ම තත්ත්වය? (The Data)

ජාතික මානසික සෞඛ්‍ය විද්‍යා ආයතනය (NIMH), ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව සහ සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශය මෑතකදී එළිදැක්වූ දත්ත අනුව අප සිටින්නේ රතු ඉර මතය.

 * පාසල් දරුවන්ගේ අවදානම (2024 සමීක්ෂණ වාර්තා):

   සෞඛ්‍ය හා අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශ එක්ව 2024 දී සිදුකළ සමීක්ෂණයට අනුව, වයස අවුරුදු 13-17 අතර දරුවන්ගෙන් 15.4% ක් පසුගිය වසර තුළ සියදිවි නසාගැනීම ගැන සිතා ඇත (Suicidal Ideation). මෙය 2016 දී පැවතියේ 9.4% ක් ලෙසය. තරඟකාරී අධ්‍යාපනය සහ දෙමාපියන්ගේ පීඩනය මීට ප්‍රධාන හේතුවයි.

 * ආර්ථික පීඩනය:

   2023 ගෘහස්ථ සමීක්ෂණයට (Household Survey) අනුව ශ්‍රී ලංකාවේ පවුල් වලින් 60.5% කගේ ආදායම පහත වැටී ඇත. ආදායම අහිමි වීම සහ ණය බර, පවුල් තුළ නිතර ඇතිවන ගැටුම් සහ විශාදය (Depression) සඳහා සෘජුවම බලපා තිබේ.

 * සියදිවි නසාගැනීම්:

   ශ්‍රී ලංකාව තුළ වසරකට සාමාන්‍යයෙන් 3,000 කට ආසන්න පිරිසක් (දිනකට 8-9 දෙනෙක්) සියදිවි නසාගනී. මෙයින් 80% කට වඩා පිරිමින් වීම විශේෂ කරුණකි. (මූලාශ්‍රය: පොලිස් මාධ්‍ය කොට්ඨාස දත්ත).

2. සිද්ධි අධ්‍යයනය: "අමිල"ගේ සත්‍ය කතාව (Real Use Case)

(මෙය සත්‍ය සිදුවීම් කිහිපයක් ඇසුරෙන් ගොඩනැගූ නියෝජිත සිදුවීමකි - Representative Case Study)

පසුබිම:

අමිල (වයස 38) කොළඹ ප්‍රසිද්ධ ආයතනයක අලෙවි කළමනාකරුවෙකි. ඔහුට බිරිඳක් සහ පාසල් යන දරුවන් දෙදෙනෙක් සිටී. පිටතින් බලන කෙනෙකුට අමිලට ඇත්තේ "සැප ජීවිතයක්" ය. ඔහු උදේට කාර් එකෙන් වැඩට යයි, හවසට එයි.

ගැටලුව (The Trigger):

ආර්ථික අර්බුදයත් සමඟ ඔහුගේ නිවාස ණය වාරිකය (Housing Loan Interest) දෙගුණ විය. සමාගමේ ඉලක්ක (Sales Targets) සපුරාලීමට නොහැකි වූ තැන, වැටුප් කප්පාදුවකට ලක් විය.

බිඳ වැටීම:

අමිල මෙය ගෙදරට නොකියා සිටීමට තීරණය කළේය. "ප්‍රශ්න ගෙදරට ගෙනියන්න එපා" යන්න ඔහුගේ ප්‍රතිපත්තිය විය. මාස කිහිපයක් යද්දී, ඔහුට රාත්‍රියට අධික ලෙස දහඩිය දැමීමත්, පපුවේ හිරවෙන ගතියත් ඇති විය. ඔහු වෛද්‍යවරුන් සොයා ගියද, E.C.G පරීක්ෂණ සියල්ල සාමාන්‍ය විය.

අවසානයේ දිනක් ඔහු කාර්යාලයේ රථගාලේ (Car park) වාහනය තුළම පැය ගණනක් හඬමින් සිටියේය. ඔහුට ගෙදර යාමටවත් ශක්තියක් නොතිබුණි.

විසඳුම සොයා යාම:

මිතුරෙකුගේ බල කිරීම මත ඔහු මනෝ වෛද්‍යවරයෙකු හමුවිය. එහිදී හෙළි වූයේ ඔහු "High-Functioning Anxiety" (බාහිරින් සාමාන්‍ය ලෙස පෙනුනද අභ්‍යන්තරව දැඩි ලෙස කඩා වැටීම) තත්ත්වයෙන් පෙළෙන බවයි. අමිල දැන් ඖෂධ ප්‍රතිකාර සහ උපදේශනය (CBT) ලබන අතර, තම බිරිඳ සමඟ මූල්‍ය තත්ත්වය ගැන විවෘතව කතා කිරීමට පටන් ගෙන ඇත.

3. ඇයි පිරිමින් වැඩිපුරම අනතුරේ? (Why Men?)

සංඛ්‍යාලේඛන වලට අනුව සියදිවි නසාගැනීම් වලින් බහුතරය පිරිමින්ය. මීට ප්‍රධාන හේතු තුනක් ඇත:

 * සමාජ මතය: "පිරිමි අඬන්න හොඳ නෑ," "දුක කියන්න හොඳ නෑ" වැනි යල් පැන ගිය මතවල සිර වී සිටීම.

 * ආර්ථික වගකීම: පවුලේ ආර්ථික බර තනිවම කරට ගැනීමට උත්සාහ කිරීම.

 * මත්පැන් භාවිතය: ප්‍රශ්න අමතක කිරීමට මත්පැන් භාවිතා කිරීම නිසා විශාදය (Depression) තවදුරටත් උග්‍ර වීම.

4. විශේෂඥ මතය (Expert Opinion)

ශ්‍රී ලංකා ජාතික මානසික සෞඛ්‍ය විද්‍යා ආයතනයේ (NIMH) විශේෂඥයින් පවසන පරිදි:

> "ආතතිය ඇති වීම සාමාන්‍ය දෙයක්. නමුත් එය ඔබේ දෛනික ජීවිතයට (වැඩට යාම, නින්ද, ආහාර ගැනීම) බාධා කරයි නම්, එය තවදුරටත් 'නිකන් ස්ට්‍රෙස් එකක්' නොවේ. එය ප්‍රතිකාර අවශ්‍ය රෝගී තත්ත්වයකි."

> 

5. ඔබට කළ හැක්කේ කුමක්ද? (Actionable Steps)

 * ඔබ වෙනුවෙන්: ඔබට තනිවම දරාගත නොහැකි නම්, වහාම උදව් පතන්න. එය ලැජ්ජාවට කරුණක් නොවේ.

 * අන් අය වෙනුවෙන්: ඔබේ මිතුරා හෝ සැමියා/බිරිඳ වෙනදාට වඩා නිහඬ නම්, හෝ ක්ෂණිකව කේන්ති ගනී නම්, ඒ ගැන විමසිලිමත් වන්න. සමහර විට ඔවුන් උදව් ඉල්ලන්නේ නිහඬව විය හැකියි.

හදිසි සහාය සඳහා:

📞 1926 - ජාතික මානසික සෞඛ්‍ය හෙල්ප්ලයින් (නොමිලේ)

📞 Sumithrayo (සුමිත්‍රයෝ): 011 269 6666

මෙම ලිපිය ඔබගේ සමාජ මාධ්‍ය පිටුවල මෙය Share කර එක් ජීවිතයක් හෝ බේරාගැනීමට දායක වන්න.