කළු රත්තරන් ශාපය: ලොව පොහොසත්ම රටක් වූ වෙනිසියුලාව හිඟමනට වැටුණු හැටි
සෞදි අරාබිය, රුසියාව හෝ ඇමරිකාවටත් වඩා විශාල, ලොව විශාලතම තෙල් සංචිතය හිමි රට වන්නේ වෙනිසියුලාවයි. නමුත් එම සම්පත ආශිර්වාදයක් කරගන්නවා වෙනුවට ඔවුන්ට අද උරුම වී ඇත්තේ මහා විනාශයකි. භූ විද්යාත්මක වාසනාවක් කෙසේ නම් රටක අවාසනාව බවට පත් වූවාද යන්න මෙම ලිපියෙන් විස්තර කෙරේ.
තාර වැනි තෙල් සම්පත
වෙනිසියුලාවේ ඇති තෙල් අනෙක් රටවල මෙන් පහසුවෙන් පිරිපහදු කළ හැකි දියර තෙල් නොවේ. ඒවා උණු කළ තාර වැනි ඝනකම් "Heavy Crude Oil" ය. මේවා පිරිපහදු කිරීම ඉතා සංකීර්ණ හා වියදම් අධික ක්රියාවලියකි. මුල් කාලයේදී ඇමරිකාව සිය පිරිපහදු මධ්යස්ථාන සකස් කළේ මෙම තෙල්වලට ගැලපෙන ලෙස බැවින්, වෙනිසියුලාව සහ ඇමරිකාව අතර තෙල් මත පදනම් වූ දැඩි සබඳතාවක් ගොඩනැගුණි.
ස්වර්ණමය යුගය (1920–1970)
1920 දශකයේදී මරකායිබෝ විල ආශ්රිතව තෙල් සොයාගැනීමත් සමඟ වෙනිසියුලාවේ ඉරණම වෙනස් විය. සාමාන්ය කෘෂිකාර්මික රටක්ව තිබූ එය දකුණු ඇමරිකාවේ ධනවත්ම රට බවට පත්විය. 1940 සිට 1960 දක්වා කාලය තුළ රටේ ආර්ථිකය දැවැන්ත වර්ධනයක් ලැබූ අතර, 1970 දශකයේ තෙල් මිල ඉහළ යෑමත් සමඟ රට තව තවත් පොහොසත් විය.
"ඕළන් රෝගය" (Dutch Disease) සහ කෘෂිකර්මාන්තයේ බිඳ වැටීම
ආර්ථික විද්යාවේදී "ඕළන් රෝගය" (Dutch Disease) ලෙස හඳුන්වන්නේ රටකට එක් සම්පතකින් පමණක් විශාල මුදලක් ලැබෙන විට අනෙක් කර්මාන්ත කඩා වැටීමේ තත්ත්වයයි. වෙනිසියුලාවට සිදු වූයේද මෙයයි. තෙල් විකුණා ඕනෑම දෙයක් පිටරටින් ගෙන්විය හැකි යැයි සිතා ඔවුන් රටේ කෘෂිකර්මාන්තය සහ නිෂ්පාදන අංශ අතහැර දැමුවේය. මෙය හරියට "වත්තේ පොල් ගස පමණක් තබාගෙන හාල් ටිකත් කඩෙන් ගන්නවා වැනි" අවදානම් වැඩක් බව ඔවුන් තේරුම් ගත්තේ නැත.
හුගෝ චාවේස්ගේ යුගය සහ සමාජවාදී සිහිනය
1999 දී හුගෝ චාවේස් බලයට පත්වන විට ලෝක වෙළඳපොලේ තෙල් බැරලයක මිල ඩොලර් 100 ඉක්මවා තිබුණි. ඔහු එම අසීමිත මුදල් භාවිතා කරමින් ජනතාවට නොමිලේ නිවාස, සෞඛ්ය සහ අධ්යාපනය ලබා දුන්නේය. නමුත් ඔහු රටේ ආර්ථිකය ශක්තිමත් කළේ නැත; කළේ ලැබෙන සල්ලි බෙදා දීම පමණි. ඇමරිකා විරෝධී ප්රතිපත්තියක් අනුගමනය කළද, රටේ ආර්ථිකය සම්පූර්ණයෙන්ම රඳා පැවතුණේ ඇමරිකාවට තෙල් විකිණීම මත වීම දෛවයේ සරදමකි.
මදුරෝගේ පාලනය සහ ආර්ථික බිඳවැටීම
චාවේස්ගෙන් පසුව නිකලස් මදුරෝ බලයට පත්වන විට (2014 පමණ) ලෝක තෙල් මිල ඩොලර් 100 සිට 50 දක්වා එකවරම කඩා වැටුණි. රටේ ආදායමෙන් 95% ක්ම තෙල් මත රඳා පැවති බැවින් ආර්ථිකය බිඳ වැටුණි. වියදම් පාලනය කරනවා වෙනුවට මදුරෝ කළේ හිතුමතේට මුදල් අච්චු ගැසීමයි. මෙහි ප්රතිඵලයක් ලෙස "අධි උද්දමනය" (Hyperinflation) ඇති වී මුදල්වල වටිනාකම නැති වී ගියේය. පාන් ගෙඩියක් ගැනීමට පවා මුදල් මලු ගණන් රැගෙන යාමට ජනතාවට සිදු විය.
මහා සංක්රමණය සහ භූ දේශපාලනය
ආර්ථිකය කඩා වැටීමත්, කෑම බීම සහ බෙහෙත් හිඟයත් නිසා මිලියන 9 කට අධික ජනතාවක් රට හැර ගිය අතර එය ලතින් ඇමරිකාවේ විශාලතම සරණාගත අර්බුදය බවට පත් විය.
මේ අතර මදුරෝ රුසියාව, චීනය සහ ඉරානය සමඟ සබඳතා ගොඩනගා ගත් අතර, ඇමරිකාව "මොන්රෝ ධර්මය" (Monroe Doctrine) පදනම් කරගෙන දැඩි සම්බාධක පැනවීය.
මදුරෝ පාලනයේ අවසානය (2026 සිදුවීම්)
වීඩියෝවේ සඳහන් ආකාරයට, 2026 ජනවාරි මාසය වන විට මදුරෝගේ පාලනය බිඳ වැටේ. ඇමරිකානු මෙහෙයුමකින් අත්අඩංගුවට ගත් මදුරෝව ඇමරිකාවේ බෲක්ලින් බන්ධනාගාරයේ රඳවා තබන අතර, ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් ප්රකාශ කරන්නේ සුදුසු නායකත්වයක් පැමිණෙන තෙක් වෙනිසියුලාව ඇමරිකානු පාලනය යටතේ පවතින බවයි.
නිගමනය
වෙනිසියුලාවේ කතාව ලොවට කියා දෙන පාඩම නම්, රටක් දියුණු වීමට සම්පත් තිබීම පමණක් ප්රමාණවත් නොවන බවයි. නිවැරදි ආර්ථික කළමනාකරණයක් නොමැති නම්, රත්තරන් කන්දක් මත සිටියද රටක් හිඟමනට වැටිය හැකි බව වෙනිසියුලාව සාක්ෂි දරයි.
