ශ්රී ලංකා පොලිසිය විසින් නිකුත් කරන ලද අනතුරු ඇඟවීම්වලට අමතරව, පහත සඳහන් ක්ෂේත්ර දෙක ඔස්සේ ඉතා සූක්ෂම ලෙස සංවිධානාත්මක අපරාධකරුවන් (Organized Crime Groups) ක්රියාත්මක වන බව නිරීක්ෂණය වී ඇත.
1. අන්තර්ජාල වෙළඳපොල වංචා (E-Commerce Platform Scams - Ikman.lk / Facebook Marketplace)
මෙම වංචාවන් ප්රධාන වශයෙන් ආකාර දෙකකට සිදුවේ: විකුණුම්කරුවන් ලෙස පෙනී සිටීම සහ ගැනුම්කරුවන් ලෙස පෙනී සිටීම.
සිද්ධි අධ්යයනය 01 (Use Case): "අත්තිකාරම් මුදල්" වංචාව (The Advance Fee Fraud)
* උගුල: වංචාකරුවන් ජනප්රිය වෙබ් අඩවියක (උදා: Ikman.lk) වාහනයක්, ජංගම දුරකථනයක් හෝ ඉලෙක්ට්රොනික උපකරණයක් වෙළඳපොල වටිනාකමට වඩා ඉතා අඩු මුදලකට දැන්වීම් පළ කරයි. (උදා: රු. 200,000 ක දුරකථනයක් රු. 120,000 ට).
* ක්රියාත්මක වන ආකාරය:
* ඔබ ඇමතුමක් ගත් විට, ඔවුන් පවසන්නේ "මේ සඳහා විශාල ඉල්ලුමක් ඇති බවත්, වෙනත් අයෙක් දැන් පැමිණීමට සූදානම් බවත්" ය.
* භාණ්ඩය ඔබට වෙන් කර තබා ගැනීමට නම්, රු. 5,000 ක් හෝ 10,000 ක් වහාම eZ Cash හෝ බැංකු ගිණුමකට දාන ලෙස පවසයි.
* මෙම මුදල කුඩා බැවින් සහ භාණ්ඩය අතහැරේ යැයි ඇතිවන ලෝභය නිසා ගැනුම්කරුවන් මුදල් තැන්පත් කරයි.
* ප්රතිඵලය: මුදල් ලැබුණු පසු දුරකථන අංකය විසන්ධි කර දමයි. සිම් කාඩ්පත් බොහෝ විට ව්යාජ හැඳුනුම්පත් මගින් ලබා ගත් ඒවා වේ.
සිද්ධි අධ්යයනය 02: "ව්යාජ ගැනුම්කරු" සහ කුරියර් ක්රමය
* උගුල: ඔබ යම් භාණ්ඩයක් විකිණීමට දැන්වීමක් පළ කළ විට, වංචාකරු ඔබට කතා කර තමන් දුර පළාතක සිටින බව කියයි.
* ක්රියාත්මක වන ආකාරය:
* ඔවුන් භාණ්ඩය මිලදී ගැනීමට එකඟ වී, මුදල් බැංකු ගත කළ බව පවසා ව්යාජ රිසිට් පතක් (Fake Bank Slip) WhatsApp හරහා එවයි.
* බැංකුවෙන් SMS එකක් නොපැමිණියේ මන්දැයි ඇසූ විට, "Inter-bank transfer නිසා වෙලාව යනවා, නමුත් මම කුරියර් එක එවන්නම් බඩු ගන්න" යැයි පවසයි.
* ඔබ මුදල් ගිණුමට වැටී දැයි තහවුරු කර නොගෙන භාණ්ඩය කුරියර් සේවාවට හෝ පැමිණෙන පුද්ගලයාට ලබා දෙයි.
2. Cryptocurrency (ගුප්තකේතන මුදල්) ආශ්රිත වංචා
මෙය වර්තමානයේ භයානකම තත්වයක් වන අතර, තාක්ෂණික දැනුම අඩු පුද්ගලයින් ඉලක්ක කර ගනිමින් සිදු කෙරේ.
විශේෂ විමර්ශනය: "ඌරු ඝාතන" උපක්රමය (Pig Butchering Scam)
මෙය ලොව පුරා ප්රසිද්ධFBI විසින් හඳුනාගත් ප්රධාන වංචාවකි.
* පියවර 1: විශ්වාසය ගොඩනැගීම (The Setup)
වංචාකරුවන් WhatsApp, Telegram හෝ Dating Apps හරහා මිතුරෙකු හෝ ආදරවන්තයෙකු ලෙස සම්බන්ධ වේ. මාස ගණනක් තිස්සේ කතා කරමින් දැඩි විශ්වාසයක් ගොඩනගා ගනී.
* පියවර 2: ආයෝජනයට පෙළඹවීම
තමන් Crypto Trading මගින් විශාල මුදලක් උපයන බව පවසා, ව්යාජ වෙබ් අඩවියක (Fake Trading Platform) ගිණුමක් හැදීමට ඔබට උදව් කරයි. මුලින් ඩොලර් 100ක් වැනි කුඩා මුදලක් ආයෝජනය කිරීමට සලස්වා, එයට ලාභයක් පෙන්වා එම මුදල ආපසු ගැනීමට (Withdraw) ඉඩ දෙයි. මෙය ඔබව අන්දවා ගැනීමට යොදන උගුලයි.
* පියවර 3: විශාල මුදලක් ලබා ගැනීම (The Slaughter)
විශ්වාසය තහවුරු වූ පසු, ලක්ෂ ගණනින් ආයෝජනය කරන ලෙස බලපෑම් කරයි. ව්යාජ ඇප් එක තුළ ඔබේ මුදල දෙගුණ වී ඇති බව පෙනේ.
* පියවර 4: අවසානය
ඔබ මුදල් ආපසු ගැනීමට උත්සාහ කළ විට, " බදු ගෙවීමට (Tax)" හෝ "ගිණුම තහවුරු කිරීමට" තව මුදල් අවශ්ය බව පවසයි. ඔබ කොපමණ මුදල් දැම්මත් අවසානයේ සියල්ල අහිමි වේ.
වංචාකරුවන් හඳුනා ගන්නේ කෙසේද?
මෙම අපරාධකරුවන් භාවිතා කරන මනෝවිද්යාත්මක උපක්රම (Psychological Triggers):
* හදිස්සියක් මවා පෑම් (Urgency): "දැන්ම නොගත්තොත් බඩු ඉවරයි", "මේ offer එක අද රෑට ඉවරයි". ඔබට සිතීමට කාලයක් ලබා නොදේ.
* අධික ලාභ පෙන්වීම (Too Good to be True): වෙළඳපොල වටිනාකමට වඩා ඉතා අඩු මිල ගණන් හෝ කිසිදු මහන්සියකින් තොරව විශාල ආදායමක් ලැබෙන බව පැවසීම.
* වේදිකාවෙන් ඉවතට ගෙන යාම (Moving off-platform): Ikman හෝ Fiverr වැනි ආරක්ෂිත පද්ධතිවලින් ඉවත්ව WhatsApp හෝ Telegram හරහා ගනුදෙනු කිරීමට බල කිරීම.
ආරක්ෂා වීමට ගත හැකි වැඩිදුර ක්රියාමාර්ග
ඔබ සඳහන් කළ පොලිස් උපදෙස් වලට අමතරව:
* Reverse Image Search භාවිතා කරන්න: Ikman හෝ වෙනත් තැනක ඇති භාණ්ඩයේ ඡායාරූපය Google Images හි සොයන්න. එය වෙනත් රටක වෙබ් අඩවියකින් ගත් එකක් නම් එය අනිවාර්යයෙන්ම වංචාවකි.
* Face-to-Face ගනුදෙනු: භාණ්ඩ මිලදී ගැනීමේදී විකුණුම්කරු හමුවී භාණ්ඩය පරීක්ෂා කර මුදල් ලබා දෙන්න. කිසි විටෙකත් භාණ්ඩය නොදැක අත්තිකාරම් (Advance) යවන්න එපා.
* Crypto Wallet ලිපිනයන් පරීක්ෂා කරන්න: යම් ආයෝජනයක් කිරීමට පෙර එම වේදිකාව (Platform) ගැන අන්තර්ජාලයේ (Reddit, Google Reviews) සොයා බලන්න. නාඳුනන පුද්ගලයින් එවන ලින්ක් හරහා ඇප් ඩවුන්ලෝඩ් කර නොගන්න.
* 2FA (Two-Factor Authentication): ඔබේ සමාජ මාධ්ය සහ බැංකු ගිණුම් සඳහා 2FA සක්රීය කර තබන්න.
ඔබට කළ හැකි දේ:
ඔබ මේ වන විටත් මෙවැනි වංචාවකට හසු වී ඇත්නම්, ලැජ්ජා නොවී වහාම ළඟම ඇති පොලිසියට හෝ අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ (CID) පරිගණක අපරාධ විමර්ශන කොට්ඨාසයට (Cyber Crime Unit) පැමිණිලි කරන්න.
* CID Cyber Crime Unit: 011-2326979
* ශ්රී ලංකා පොලිසිය: 119 / 118
මෙම තොරතුරු ඔබගේ පවුලේ අය සහ මිතුරන් අතර බෙදා හැර ඔවුන්වද දැනුවත් කරන්න.