🔴 විශේෂ විමර්ශන වාර්තාව: වීදි ආහාර සහ සැඟවුණු සෞඛ්ය අවදානම - විද්යාත්මක පසුබිම සහ පාරිභෝගික ආරක්ෂාව
දිනය: 2026 ජනවාරි 13
වාර්තාව: News Alert Sri Lanka මාධ්ය ඒකකය
ශ්රී ලංකාවේ ජනප්රිය වීදි ආහාර (Street Food) සංස්කෘතිය තුළ, විශේෂයෙන් රාත්රී ආහාර වේල් (ෆ්රයිඩ් රයිස් සහ කොත්තු) ආශ්රිතව පවතින අනාරක්ෂිත ආහාර පිළියෙල කිරීමේ ක්රමවේදයන් පිළිබඳව මේ වන විට සෞඛ්ය අංශවල සහ සමාජයේ දැඩි අවධානයක් යොමුව තිබේ. මහජන සෞඛ්ය පරීක්ෂකවරුන් (PHI) සහ ආහාර විද්යාඥයින් පෙන්වා දෙන පරිදි, මෙහි පවතින්නේ හුදෙක් රසය පිළිබඳ ගැටළුවක් නොව, දීර්ඝකාලීන බරපතල සෞඛ්ය තර්ජනයකි.
කෙසේ වෙතත්, මෙම තත්ත්වය සියලුම ආහාර සැපයුම්කරුවන්ට පොදු නොවන අතර, ප්රමිතියෙන් යුත් ව්යාපාරිකයින් සහ අනාරක්ෂිත ක්රම භාවිතා කරන්නන් වෙන් කර හඳුනා ගැනීම පාරිභෝගිකයාගේ වගකීමකි.
⚠️ 01. විද්යාත්මක විශ්ලේෂණය: තාච්චිය තුළ ප්ලාස්ටික් භාවිතයේ අන්තරාය (The Plastic Risk in Wok Cooking)
බොහෝ අවිධිමත් ආහාර අලෙවිසැල්වල, අධික උෂ්ණත්වයේ පවතින ලොකු තාච්චිය (Wok) තුළ ෆ්රයිඩ් රයිස් හෝ කොත්තු වැනි ආහාර ඉක්මනින් කලවම් කිරීමට සහ හැසිරවීමට, කපාගත් ප්ලාස්ටික් පිඟන් කැබලි (Plastic Plate Pieces) හෝ PVC බට කොටස් භාවිතා කරනු නිරීක්ෂණය වී ඇත.
විද්යාත්මක පසුබිම:
* තාප විද්යාත්මක බිඳවැටීම: අධික ගින්දරේ පවතින තාච්චියක (Wok) ලෝහ මතුපිට උෂ්ණත්වය ඉතා ඉහළ අගයක් ගනී (බොහෝ විට 200°C - 300°C ඉක්මවිය හැක). සාමාන්ය ප්ලාස්ටික් හෝ මෙලමයින් (Melamine) වලට මෙම උෂ්ණත්වයට ඔරොත්තු දීමේ හැකියාවක් කොහෙත්ම නොමැත.
* මයික්රොප්ලාස්ටික් (Microplastics): රත්වූ තාච්චිය තුළ ප්ලාස්ටික් කැබැල්ල වේගයෙන් ගැටීමේදී සහ ඝර්ෂණය වීමේදී, පියවි ඇසට නොපෙනෙන සියුම් ප්ලාස්ටික් අංශු දියවී ආහාරයට මිශ්ර වේ. මෙය සෘජුවම ප්ලාස්ටික් අනුභව කිරීම හා සමානය.
* රසායනික මුදා හැරීම (Chemical Leaching): රත්වූ ලෝහය මත ප්ලාස්ටික් ගැටෙන විට ෆෝමැල්ඩිහයිඩ් (Formaldehyde), BPA සහ මෙලමයින් වැනි විෂ රසායනිකයන් ආහාරයට මුසු වේ.
* සෞඛ්ය බලපෑම: ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානයේ (WHO) දත්ත වලට අනුව, මෙම රසායනික ද්රව්ය සහ මයික්රොප්ලාස්ටික් දීර්ඝකාලීනව ශරීරගත වීම හරහා වකුගඩු අකර්මණ්ය වීම (Kidney Failure), හෝමෝන අසමතුලිතතාවය, මඳසරු බව සහ ආමාශයික පිළිකා ඇතිවීමේ සෘජු අවදානමක් පවතී.
⚠️ 02. තෙල් භාවිතයේ ගැටළු (Oil Quality & Re-heating)
තාච්චිය තුළ ආහාර බැදීමට දින ගණනාවක් භාවිතා කළ තෙල් (Re-used Oil) නැවත නැවත භාවිතය තවත් ප්රධාන ගැටළුවකි.
* තෙල් නැවත නැවත රත් කිරීමේදී එහි මුළු ධ්රැවීය සංයෝග (Total Polar Materials - TPM) අගය ඉහළ යයි.
* ශ්රී ලංකා ආහාර පනතට අනුව TPM ප්රතිශතය 25% ඉක්මවූ තෙල් මිනිස් පරිභෝජනයට නුසුදුසුය. එවැනි තෙල්වල අඩංගු 'ඇල්ඩිහයිඩ' (Aldehydes) හෘද රෝග සහ පිළිකා කාරක ලෙස ක්රියා කරයි.
✅ 03. සමබර දැක්ම: ප්රමිතියෙන් යුතු ව්යාපාරිකයින් හඳුනා ගනිමු
සියලුම වීදි ආහාර අලෙවිසැල් අනාරක්ෂිත යැයි නිගමනය කිරීම වැරදිය. සෞඛ්යාරක්ෂිත ක්රමවේද අනුගමනය කරන, පිරිසිදු ව්යාපාරිකයින් (Ethical Businesses) අප අතර බහුලව සිටී. ඔවුන්ව අගය කිරීම සහ ආරක්ෂා කිරීම අපගේ යුතුකමකි.
ගුණාත්මක ස්ථානයක් හඳුනා ගන්නේ කෙසේද?
* ආහාර ශ්රේණියේ මල නොබැඳෙන වානේ (Food Grade Stainless Steel): උසස් ප්රමිතියෙන් යුත් ස්ථාන, තාච්චිය තුළ ආහාර පිසීමට සහ කලවම් කිරීමට භාවිතා කරන්නේ මල නොබැඳෙන වානේ හැඳි හෝ සවල (Spatulas/Ladles) පමණි. වානේ යනු ඉහළ උෂ්ණත්වයේදී ප්රතික්රියා නොකරන, ආරක්ෂිත මාධ්යයකි.
* විවෘත මුළුතැන්ගෙය (Open Kitchen Concept): තම පිසින ක්රියාවලිය පාරිභෝගිකයාට පෙනෙන ලෙස සකසා ඇති ස්ථාන කෙරෙහි වැඩි විශ්වාසයක් තැබිය හැක.
* පිරිසිදුකම: භාවිතා කරන තෙල්වල පැහැය සහ සේවකයින්ගේ සෞඛ්යාරක්ෂිත බව නිරීක්ෂණය කරන්න.
🛡️ පාරිභෝගිකයාට උපදෙස්
සෞඛ්ය අංශ ජනතාවගෙන් ඉල්ලා සිටින්නේ සෞඛ්යාරක්ෂිත තේරීම් සිදු කරන ලෙසයි.
* ආහාර මිලදී ගැනීමට පෙර, එය පිළියෙල කිරීමට (තාච්චිය තුළ හැසිරවීමට) යොදා ගන්නා උපකරණ ගැන විමසිලිමත් වන්න.
* ප්ලාස්ටික් පීරිසි, පිඟන් කැබලි හෝ PVC බට භාවිතා කරන ස්ථාන ප්රතික්ෂේප කරන්න.
* මල නොබැඳෙන වානේ (Stainless Steel) උපකරණ භාවිතා කරන, පිරිසිදු ස්ථාන දිරිමත් කරන්න.
🗣️ ඔබේ අදහස කුමක්ද?
ඔබ ආහාර ගන්නා ස්ථානයේ, රත්වූ තාච්චිය (Wok) තුළ ආහාර කලවම් කරන්නේ ප්ලාස්ටික් පිඟන්/බට කැබැල්ලකින්ද? නැතහොත් මල නොබැඳෙන වානේ (Stainless Steel) උපකරණ වලින්ද? ඔබේ අත්දැකීම පහලින් Comment කරන්න.
මූලාශ්ර:
* ශ්රී ලංකා ආහාර පනත (1980 අංක 26) සහ සංශෝධන.
* ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානය (WHO) - Food Safety, Microplastics & Chemical Risks.
* ජාතික සෞඛ්ය විද්යා ආයතනය (NIHS) - පර්යේෂණ දත්ත.
© News Alert Sri Lanka - සත්ය පුවත් සහ පාරිභෝගික අයිතීන් වෙනුවෙන්.
